Σκόρπιες Λέξεις

Ξαναφτιάχνοντας την κοινωνία

Ξαναφτιάχνοντας την κοινωνία – Murray Bookchin (1989)

bookchin_remaking_society
Από το οπισθόφυλλο:

…Τι είναι η ανθρώπινη κοινωνία αν προσπαθήσουμε να τη δούμε από οικολογική σκοπιά; Μια «κατάρα»; Μια «ευλογία» χωρίς όρια; Ένα «εργαλείο» για την αντιμετώπιση υλικών αναγκών; Ή ένα προϊόν της φυσικής εξέλιξης, καθώς και του πολιτισμού, το οποίο όχι μόνο καλύπτει ένα ευρύ φάσμα ανθρώπινων αναγκών, αλλά τουλάχιστον εν δυνάμει, μπορεί να διαδραματίσει μείζονα ρόλο στην ενθάρρυνση της εξέλιξης της ζωής στον πλανήτη; Ποιοι παράγοντες δημιούργησαν οικολογικά επιβλαβείς ανθρώπινες κοινωνίες; Και ποιοι παράγοντες θα μπορούσαν να δώσουν οικολογικά επωφελείς ανθρώπινες κοινωνίες; Τι μπορούμε να διδαχτούμε από την ιστορία που να απαντά σ’ αυτά τα ερωτήματα;

 

Αποσπάσματα:

 

Ο φιλελεύθερος περιβαλλοντολογισμός καταπραΰνει συνειδήσεις σύμφωνα με τη λογική του ελάσσονος κακού και όχι με την ηθική του μείζονος καλού. […] Οι συμβιβασμοί και οι ανταλλαγές [των φιλελεύθερων περιβαλλοντολόγων] βασίζονται στην παραλυτική άποψη ότι η κοινωνία της αγοράς, η ατομική ιδιοκτησία και το γραφειοκρατικό Κράτος-Έθνος δεν είναι δυνατό ν΄αλλάξουν.

Μια οικονομία που δομείται γύρω απ΄την επιταγή “ανάπτυξη ή θάνατος” θα στραφεί κατ΄ανάγκη ενάντια στο φυσικό κόσμο και θ΄αφήσει οικολογικά ερείπια.

Η ανθρωπότητα θεωρείται είτε πλήγμα κατά της φύσης είτε “κυρίαρχος της δημιουργίας”. Και οι δύο θεωρήσεις φέρνουν τον άνθρωπο σε αντιπαράθεση με τη φύση.

Η σύγχρονη κοινωνία υποθάλπει μια πίστη στις αρετές του ανταγωνισμού και του εγωκεντρισμού, απογυμνώνοντας έτσι την ανθρώπινη συνεύρεση από κάθε νόημα.

Η ανθρώπινη κατάσταση αντιμετωπίζεται ως μια μορφή χάους που δημιουργείται από την τάση που έχουμε να προκαλούμε αλόγιστες καταστροφές και την ικανότητά μας να ασκούμε αυτή την επιρροή επειδή κατέχουμε το λόγο, την επιστήμη και την τεχνολογία.

Τόσο οι φιλελεύθεροι όσο και οι μισάνθρωποι περιβαλλοντολόγοι, μας τροφοδοτούν μ’ ένα σταθερό κατηγορητήριο για το πώς “εμείς”, ως είδος, είμαστε υπεύθυνοι για την κατάρρευση του περιβάλλοντος: υπεύθυνο είναι το “ανθρώπινο είδος” και όχι η αρπαχτική κοινωνία και οι πλούσιοι που επωφελούνται. […] Οι καταπιεστές και οι καταπιεζόμενοι ενώνονται σε ένα είδος που ονομάζεται Homo sapiens, και θεωρούνται το ίδιο υπεύθυνοι για τη σημερινή οικολογική κρίση.

Είμαστε προϊόντα εξίσου της φυσικής και της κοινωνικής εξέλιξης.

Κοινή ιδέα στη σύγχρονη οικολογική σκέψη, το φιλελευθερισμό, το μαρξισμό και το συντηρητισμό είναι ότι η κυριαρχία στη φύση απαιτεί κυριαρχία ανθρώπου σε άνθρωπο.

Τα ζώα δεν “κυριαρχούν” το ένα πάνω στο άλλο με τον ίδιο τρόπο που κυριαρχεί μια ανθρώπινη ελίτ, εκμεταλλευόμενη συχνά μια καταπιεζόμενη κοινωνική ομάδα. Ούτε “κυβερνούν” μέσω θεσμικών μορφών συστηματικής βίας.

Διαισθητικά, τα ανθρώπινα όντα και η συνείδησή τους είναι αποτέλεσμα μιας εξελικτικής τάσης προς ολοένα μεγαλύτερη διαφοροποίηση, πολυπλοκότητα και υποκειμενικότητα.

Οι απόπειρες να “πρασινίσει” ο καπιταλισμός, να γίνει “οικολογικός”, είναι καταδικασμένες από την ίδια τη φύση του συστήματατος, ως σύστημα ατέλειωτης οικονομικής μεγέθυνσης. […] Οι βασικότεροι ηθικοί κανόνες της οικολογίας – όπως η ισορροπία, η αρμονική ανάπτυξη προς μεγαλύτερη διαφοροποίηση και τελικά η εξέλιξη προς μεγαλύτερη υποκειμενικότητα και συνειδητότητα – βρίσκονται σε ριζική αντίθεση με μια οικονομία που ομογενοποιεί την κοινωνία, τη φύση και το άτομο και διαιρεί και αντιπαραθέτει το άτομο εναντίον του ατόμου και την κοινωνία εναντίον της κοινωνίας με μια θηριωδία που τελικά θα καταστρέψει αναγκαστικά τον πλανήτη.

Ο καπιταλισμός πρέπει να αντικατασταθεί από μια οικολογική κοινωνία βασισμένη σε μη ιεραρχικές σχέσεις, αποκεντρωμένες κοινότητες, οικοτεχνολογίες και από άμεσες δημοκρατικές μορφές διευθετήσεων, οι οποίες θα είναι οικονομικά και δομικά προσαρμοσμένες στα οικοσυστήματα μέσα στα οποία εντάσσονται.

Οποιαδήποτε εξουσία αποκτά το Κράτος, αφαιρείται απ΄το απόθεμα εξουσιών του λαού.

Για να μπορέσει η τεχνολογία να αποκαταστήσει τις οικολογικές ζημιές – αν αυτό είναι εφικτό – θα απαιτούσε ένα εξαιρετικά πειθαρχημένο σύστημα κοινωνικής διαχείρισης που είναι ριζικά ασύμβατο με τη δημοκρατία και την πολιτική συμμετοχή.

Η κοινωνία διαλύεται στις τεράστιες αστικές ζώνες. Ο πολίτης συρρικνώνεται σε παθητικό πληρωτή φόρων, σε απλό αποδέκτη των δημοσίων υπηρεσιών που παρέχονται από γραφειοκρατικές διαμεσολαβήσεις. Η πολιτική υποβαθμίζεται σε μια κρατική λειτουργία από κυνικούς, επαγγελματίες χειραγωγητές της εξουσίας. Το σύνολο αυτό γίνεται αντικείμενο διαχείρισης όπως οι επιχειρήσεις. Είναι επιτυχημένο αν διασφαλίζει δημοσιονομικά “πλεονάσματα” και παρέχει τις αναγκαίες υπηρεσίες, και αποτυχημένος αν επιβαρύνεται από δημοσιονομικά “ελλείμματα” και δε λειτουργεί αποδοτικά. […] Διαγράφεται το ηθικό περιεχόμενο της ζωής (πολιτική αρετή, δημοκρατικά ιδανικά, κοινωνική υπευθυνότητα) και τη θέση του παίρνει μια νοοτροπία επιχειρηματία (έσοδα, έξοδα, ανάπτυξη, απασχόληση). […] Η δημοκρατία γίνεται καθαρά τυπική αντί συμμετοχική.

Οι γιγάντιες πόλεις δεν είναι υπεύθυνες μόνο για την πολιτισμική ομογενοποίηση, την ατομική ανωνυμία και την συγκεντρωτική εξουσία. Επιβαρύνουν επίσης το νερό, τον αέρα και τα φυσικά χαρακτηριστικά στις περιοχές που καταλαμβάνουν. […] Η συσσώρευση ανθρώπων σε υπερσυνωστισμένες κατοικίες, μέσα μεταφοράς, γραφεία, εμπορικά κέντρα, υπονομεύει την αίσθηση της ατομικότητας και ενισχύει την αδιαφορία για τη συνολική ανθρώπινη κατάσταση.

Είτε θα στραφούμε προς τις φαινομενικά “ουτοπικές” λύσεις που βασίζονται στην αποκέντρωση, στην ισορροπία με τη φύση και τις αρμονικές κοινωνικές σχέσεις, είτε θα αντιμετωπίσουμε την πολύ πραγματική υπονόμευση των υλικών και φυσικών βάσεων της ανθρώπινης ζωής στον πλανήτη.

Κανείς δε δικαιούται να έχει στην ιδιοκτησία του εκείνα απ΄τα οποία εξαρτάται η ζωή των άλλων – είτε αυτή η εξάρτηση είναι ηθική, κοινωνική ή οικολογική. Ούτε έχει το δικαίωμα να σχεδιάζει, να χρησιμοποιεί ή να επιβάλλει στην κοινωνία ιδιωτικούς τεχνολογικούς εξοπλισμούς που προξενούν βλάβες στην ανθρώπινη υγεία και την υγεία του πλανήτη.

Τα ριζοσπαστικά κινήματα δεν έχουν πια την πολυτέλεια να ρίχνονται απερίσκεπτα στη δράση απλώς για τη δράση. Ποτέ άλλοτε δεν είχαμε περισσότερη ανάγκη για θεωρητική γνώση και μελέτη απ΄ότι σήμερα, που η πολιτική αγραμματοσύνη έχει πάρει φρικιαστικές διαστάσεις και η δράση έχει γίνει φετίχ ως αυτοσκοπός. Χρειαζόμαστε επίσης απεγνωσμένα μορφές οργάνωσης και όχι το μηδενιστικό χάος των αυτοϊκανοποιούμενων εγωκεντρικών, μέσα στο οποίο κάθε είδος οργάνωσης απορρίπτεται ως “ελιτισμός” και “συγκεντρωτισμός”.

Η υπομονή, η σκληρή δουλειά και η αφοσίωση στην οικοδόμηση ενός κινήματος είναι στοιχεία που πρέπει να έχουν προτεραιότητα σε σχέση με τους θεατρινισμούς που κάνουν οι “πριμαντόνες” που είναι πάντα πρόθυμοι να πεθάνουν στα οδοφράγματα, αλλά πολύ υπερόπτες για να αφιερώσουν κάποιο χρόνο στο ανιαρό καθήκον διάδοσης ιδεών και συγκρότησης κάποιας μορφής οργάνωσης.

Μια κοινωνία όπου ο καθένας συνεισφέρει στο σύνολο ότι καλύτερο μπορεί σύμφωνα με τις δυνατότητές του και λαμβάνει απ΄το κοινό απόθεμα ότι έχει ανάγκη, θα έδινε στο άτομο μια ευρεία και χωρίς προηγούμενο σταθερότητα που υπερβαίνει κατά πολύ την ατομική ιδιοκτησία περιουσιακών στοιχείων.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Information

This entry was posted on Απρίλιος 28, 2014 by in Αποσπάσματα,Βιβλία.

Πλοήγηση

Αρέσει σε %d bloggers: