Σκόρπιες Λέξεις

Οι τελευταίοι διανοούμενοι

Οι τελευταίοι διανοούμενοι. Η αμερικάνικη πνευματική ζωή σε μια εποχή ακαδημαϊκότητας – Ράσελ Τζακομπυ

The last intellectuals. American culture in the age of academe (1987) – Russel Jacoby

jacoby_intellectuals
Από το οπισθόφυλλο:

Το προκλητικό αυτό βιβλίο παρουσιάζει το χρονικό της εξαφάνισης του «δημόσιου διανοούμενου» στις ΗΠΑ. Επί πάνω από σαράντα χρόνια, στο πολιτισμικό τοπίο κυριαρχούσαν διανοούμενοι που έγραφαν σε γλώσσα κατανοητή στον μορφωμένο αναγνώστη και απευθύνονται σ’ αυτόν. Οι νεαρότεροι διανοούμενοι που τους διαδέχθηκαν γράφουν δυσνόητα, γιατί απευθύνονται σε άλλο κοινό: στους ακαδημαϊκούς. Σε αντίθεση με τους παλαιότερους διανοούμενους, που έζησαν στο μποέμικο περιβάλλον της μεγαλούπολης και έγραψαν για το μορφωμένο κοινό, οι σημερινοί στοχαστές τρύπωσαν στα πανεπιστήμια, στα οποία η κατάληψη ενός πόστου φαίνεται πολύ ανώτερη από την πνευματική αναζήτηση. Σε μια διεισδυτική και παθιασμένη πολεμική, ο συγγραφέας εξετάζει πως η αριστοκρατικοποίηση, η προαστιοποίηση και ο ακαδημαϊκός καριερισμός έχουν υποσκάψει τη ζωτικότητα της πνευματικής ζωής στις ΗΠΑ.

 

Αποσπάσματα:

 

Ο κόσμος της εργασίας και του πλούτου είναι οπλισμένος εναντίον της απραξίας και της ουτοπίας που μερικές φορές υπόσχεται. Η σκέψη και η ονειροπόληση απαιτούν μη οργανωμένο χρόνο. Οι διανοούμενοι που διαρκώς χρονοτριβούν πίνοντας καφέ και ποτά απειλούν τους “κανονικούς” πολίτες με την προσπάθειά τους – ή την επίφαση – να ξεφύγουν από τη δουλεία του χρήματος και της αγγαρείας.

Στον κατάλογο των αστικών αμαρτημάτων οι μποέμ διανοούμενοι καταχωρούνται διπλά: σκέφτονται πάρα πολύ και κάνουν πάρα πολύ λίγα.

Η πουριτανική ηθική – καταναγκασμός, ασκητισμός, ενοχή – ήταν το λάδι στη μηχανή του καπιταλισμού.

[Τέλος δεκαετίας του 1950 στις ΗΠΑ] Διανοούμενος και καθηγητής πανεπιστημίου έγιναν συνώνυμα. […] Οι διανοούμενοι υιοθετούν μια νέα συντηρητική ηπιότητα. Αντί να κατακρίνουν τη μετριότητα και την αμυαλιά, απολαμβάνουν το νέο τους στάτους. Αντί να ενεργούν ως η “ηθική συνείδηση της κοινωνίας”, συγχέουν την ευμάρεια με την προχωρούσα κουλτούρα.

[Mills, 1951]: Τα Πανεπιστήμια δεν προσελκύουν ανθρώπους με εξυπνάδα, εργατικότητα και φαντασία. Δε διευκολύνουν – και πολύ περισσότερο δε δημιουργούν – ανεξαρτησία της σκέψης. Ο καθηγητής είναι μέλος μιας τιποτένιας ιεραρχίας, σχεδόν τελείως κλεισμένος στο μικροαστικό του περιβάλλον και το διαχωρισμό της πνευματικής από την κοινωνική ζωή. Η μετριότητα ορίζει τους κανόνες της και θέτει τη δική της εικόνα για την επιτυχία.

Οι περισσότεροι διανοούμενοι δεν είναι σε καλύτερη κατάσταση. Έχουν εγκαταλείψει την πολιτική για τη διάκριση και την προσωπική επιτυχία. Η απώλεια θέλησης και ιδεών από τους διανοούμενους δεν οφείλεται απλώς στην πολιτική ήττα και την εσωτερική σήψη των ριζοσπαστικών κομμάτων. Έχουν αποδεχθεί, ενίοτε γκρινιάζοντας, τις θέσεις τους στην κρατική ή στη μεσοενημερωσιακή γραφειοκρατία.

[Irving Howe, 1954]: Εκεί που οι νεαροί συγγραφείς αντιμετώπιζαν κάποτε τον κόσμο μαζί, τώρα βουλιάζουν στα προάστια, τα εξοχικά και τα πανεπιστήμια. Η απορρόφηση των διανοούμενων απ΄τα πανεπιστήμια σήμαινε ότι οι διανοούμενοι όχι μόνο χάνουν την πατροπαράδοτη επαναστατικότητά τους, αλλά ότι ως ένα βαθμό παύουν να λειτουργούν ως διανοούμενοι.

[…] Αν ο διανοούμενος δεν μπορεί να επιβιώσει ανεξάρτητα, ο ακαδημαϊκός χώρος είναι συνήθως το καλύτερο που μπορεί να κάνει. Αλλά κανένας που έχει μια ζωντανή αίσθηση του τί είναι (και τί μπορεί πιθανόν να είναι) η ζωή των γραμμάτων, δεν μπορεί να δεχθεί ότι ο ακαδημαϊκός χώρος είναι το φυσικό σπίτι της διανόησης.

Ακαδημαϊκή ελευθερία δε σήμαινε τίποτα περισσότερο απ΄την ελευθερία να είσαι ακαδημαϊκός.

Οι αριστεροί καθηγητές είναι λιγότερο αριστεροί και περισσότερο καθηγητές.

Εν τέλει, δεν εισέβαλαν οι διανοούμενοι της Αριστεράς στο πανεπιστήμιο αλλά το αντίθετο. Το ακαδημαϊκό γλωσσικό ιδίωμα, οι έννοιες και οι μέριμνες κατέλαβαν και τελικά απορρόφησαν τους νεαρούς αριστερούς διανοούμενους.

Για την ακαδημαϊκή επιτυχία, πρώτιστο προτέρημα είναι η πλατιά και επιθετική μετριότητα.
Ο καθηγητής, απειλούμενος από πάνω κι από κάτω, έχει σχεδόν αναλλοίωτα την τάση να επιδιώκει την ασφάλειά του με μια μελιστάλαχτη κενολογία – δηλαδή όχι μόνο δεν είναι ένας θαρραλέος εκφραστής ιδεών και απόστολος της ελεύθερης διάδοσής τους, αλλά πλησιάζει πιο πολύ στο να είναι ο πιο σώφρων και φιλάρεσκος απ΄όλους τους ανθρώπους.

Για να πετύχεις [στον ακαδημαϊκό χώρο] δε μετράν ούτε η εξυπνάδα ούτε η δημόσια συνεισφορά, αφού και τα δύο αντιμετωπίζονται με καχυποψία (σημάδια αντιεπαγγελματικής τάσης), αλλά η συμμόρφωση και οι επαφές με ευυπόληπτα ιδρύματα ή ανθρώπους.

Αν ο παλαιότερος σχολαστικός φιλόσοφος ξόδευε το χρόνο του διαβάζοντας τα παλαιά χειρόγραφα, ο νέος σχολαστικός ασκεί κριτική στις κριτικές με τις οποίες άλλοι σχολαστικοί είχαν ασκήσει κριτική σε άλλες κριτικές.

Από τον προέχοντα ρόλο της φιλοσοφίας του 19ου αιώνα ως οδηγού της ζωής, η φιλοσοφία του Χάρβαρντ των μέσων του 20ου αιώνα, αντανακλούσε την άποψη ότι η θεωρητική σκέψη δεν έχει καμία επίδραση στη ζωή.

Ο πολιτικός επιστήμονας, διακινδυνεύει σαφώς την καριέρα του όταν παίρνει θέση σ΄ένα πολιτικό ζήτημα.

Η συσσώρευση ειδικού γλωσσικού ιδιώματος στο πεδίο, μαρτυρά όχι τις ανάγκες της αλήθειας αλλά το ακαδημαϊκό στήσιμο μιας αυτοκρατορίας στην οποία οι καθηγητές θα είναι άρχοντες στα μικροπεδία τους.

Οι πιέσεις της καριέρας και της δημοσίευσης εντείνουν τον κατακερματισμό της γνώσης. […] Όσο υποδιαιρούνται τα διανοητικά πεδία, μειώνεται ο αριθμός των ανταγωνιστών κι αυτό καθιστά ευκολότερο για κάποιον να προβληθεί ως ειδήμων.

“Στο ξεκίνημα της διδακτικής καριέρας κάποιου, του συνιστούμε να επιδείξει μη εξαιρετική ποιότητα επαγγελματικής επάρκειας, να εκφράζει φρόνιμες απόψεις και να δημοσιεύσει γραπτά που περνούν απαρατήρητα. Η τακτική αυτή θα βοηθήσει τους νεαρούς λόγιους να κερδίσουν μια ακαδημαϊκή θέση. Από τη στιγμή που ο ακαδημαϊκός εδραιωθεί, η τόλμη γίνεται πιο επιτρεπτή, θα μπορούσε μάλιστα να φτάσει να διατυπώσει ορισμένες σκέψεις σε καθαρή γλώσσα” Όταν, εν τέλει, κατακτηθούν η ακαδημαϊκή θέση και ασφάλεια, το ταλέντο και η επιθυμία για τολμηρή σκέψη έχουν ήδη ατροφήσει.

Τα αγγλο-αμερικάνικα οικονομικά έχουν δώσει μέχρι τώρα πολλούς νωθρούς οικονομολόγους που βαριούνται την ιστορία, αγνοούν τον πολιτισμό, δε σκέφτονται την ηθική και δεν αναστοχάζονται τις μεθόδους τους.

Λίγα πράγματα ενοχλούν περισσότερο τους συντηρητικούς διανοούμενους από τους αριστερούς διανοούμενους που δε λιμοκτονούν. Κατά τη γνώμη τους, οι επικριτές της κοινωνίας θα έπρεπε να είναι φτωχοί, πεινασμένοι ή άρρωστοι. Να καταγγέλλεις την κοινωνία και να τα βγάζεις πέρα στη ζωή, φρονούν πως είναι ανυπόφορη αντίφαση.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Information

This entry was posted on Μαΐου 12, 2014 by in Αποσπάσματα,Βιβλία.

Πλοήγηση

Αρέσει σε %d bloggers: